Luật mới 2026 tác động ra sao đến từng ngành? Bóc tách điều khoản của 9 luật/nghị định có hiệu lực từ tháng 3-6/2026.
Ngành công nghệ và truyền thông số
Đây là nhóm chịu tác động lớn nhất đợt này. Hai luật mới ra đời. Cả hai đều đặt ra yêu cầu cụ thể với ai đang làm AI, phần mềm, nội dung số, hay bảo vệ tài sản trí tuệ.
Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 – hiệu lực 01/03/2026
Số hiệu: Luật số 134/2025/QH15. Gồm 8 chương, 35 điều.
Đây là lần đầu tiên Việt Nam có luật riêng cho AI. Không phải nghị định hướng dẫn. Là luật – khung pháp lý cao nhất.
Ba điểm cần nắm ngay:
Một, luật phân loại hệ thống AI thành ba mức rủi ro: cao, trung bình, thấp. Mức rủi ro càng cao, yêu cầu tuân thủ càng chặt. Nếu bạn đang xây dựng hoặc triển khai hệ thống AI, bước đầu tiên là xác định sản phẩm của mình thuộc nhóm nào.
Hai, luật cấm tuyệt đối việc dùng AI tạo nội dung giả mạo người thật (deepfake) nhằm lừa dối hoặc thao túng nhận thức cộng đồng. Điều này áp dụng cho tất cả. Từ agency quảng cáo, studio sản xuất video, kênh mạng xã hội, công ty truyền thông số.
Ba, hệ thống AI tương tác trực tiếp với người dùng phải để người dùng biết mình đang làm việc với máy, không phải người thật. Chatbot, trợ lý ảo, hệ thống tư vấn tự động – tất cả đều thuộc phạm vi này.
Những ai cần lưu ý?
Công ty phát triển AI cần phân loại sản phẩm theo mức rủi ro. Agency dùng AI tạo nội dung cần rà soát quy trình sản xuất. Nền tảng có chatbot cần bổ sung thông báo nhận dạng AI cho người dùng.
Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2025 – hiệu lực 01/04/2026
Số hiệu: Luật số 131/2025/QH15. Cùng có hiệu lực với Luật Chuyển giao công nghệ sửa đổi.
Điểm 1 – Tác phẩm do AI tạo ra:
Luật quy định sản phẩm có sử dụng AI chỉ được bảo hộ quyền tác giả khi bảo đảm vai trò sáng tạo thực chất của con người.
Dùng AI để tạo ảnh, văn bản, nhạc rồi đăng ký bản quyền? Câu hỏi then chốt là bạn có đóng góp sáng tạo thực chất trong quá trình đó không.
Prompt đơn giản thì không đủ. Quá trình có chỉnh sửa, lựa chọn, định hướng rõ ràng thì mới được xem xét.
Điểm 2 – Tài sản hóa sở hữu trí tuệ:
Luật chính thức cho phép dùng quyền sở hữu trí tuệ – sáng chế, nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp – để góp vốn, thế chấp và thực hiện giao dịch tài chính.
Với startup công nghệ, đây là thay đổi quan trọng: tài sản vô hình giờ có thể trở thành đòn bẩy tài chính hợp pháp.
Điểm 3 – Trách nhiệm nền tảng số: Luật bổ sung nghĩa vụ của nền tảng số trong việc ngăn chặn vi phạm sở hữu trí tuệ. Nền tảng có quyền – và có trách nhiệm – ẩn hoặc vô hiệu hóa truy cập đến nội dung vi phạm.
Những ai cần lưu ý?
Studio sáng tạo cần xây dựng quy trình ghi lại đóng góp con người khi dùng AI. Startup công nghệ nên tư vấn pháp lý để khai thác tài sản trí tuệ làm vốn. Nền tảng số cần cập nhật cơ chế xử lý vi phạm bản quyền.
Luật Chuyển giao công nghệ sửa đổi 2025 – hiệu lực 01/04/2026
Số hiệu: Luật số 115/2025/QH15, Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025.
Điểm 1 – Góp vốn bằng công nghệ (Điều 8 sửa đổi):
Chủ sở hữu hợp pháp công nghệ được dùng tài sản công nghệ để góp vốn vào doanh nghiệp hoặc dự án đầu tư. Bằng sáng chế, quy trình độc quyền, phần mềm nội bộ – tất cả đều có thể được định giá và góp vốn hợp pháp.
Nếu dự án có vốn nhà nước, công nghệ góp vốn phải được thẩm định giá và xác nhận quyền sở hữu hợp pháp trước khi thực hiện.
Điểm 2 – Ưu tiên theo khoản 2 Điều 1:
Nhà nước ưu tiên hỗ trợ chuyển giao công nghệ xanh, công nghệ chiến lược và công nghệ phục vụ dự án quan trọng quốc gia. Luật cũng thúc đẩy doanh nghiệp FDI lan tỏa công nghệ chiến lược sang doanh nghiệp nội địa.
Điểm 3 – Điều khoản chuyển tiếp:
Thỏa thuận đã ký trước ngày 01/04/2026 tiếp tục thực hiện theo thỏa thuận cũ. Khi sửa đổi, bổ sung hoặc gia hạn sau mốc này mới phải áp dụng luật mới.
Những ai cần lưu ý?
Startup đang gọi vốn nên kiểm tra lại giá trị tài sản công nghệ. Doanh nghiệp FDI có thỏa thuận chuyển giao cũ nên xem lại điều khoản gia hạn. Quỹ đầu tư cần cập nhật quy trình thẩm định tài sản công nghệ.
Ngành tài chính, bảo hiểm, ngân hàng
Luật Phục hồi, phá sản 2025 – hiệu lực 01/03/2026
Số hiệu: Luật số 142/2025/QH15, ban hành ngày 11/12/2025. Gồm 8 chương, 88 điều.
Tên luật đổi từ “Luật Phá sản” thành “Luật Phục hồi, phá sản”. Không phải thay đổi hình thức – đây là thay đổi triết lý: ưu tiên phục hồi, không khai tử nhanh.
Điểm 1 – Tách hai thủ tục độc lập:
Thủ tục phục hồi và thủ tục phá sản nay là hai quy trình riêng biệt. Khi doanh nghiệp mất khả năng thanh toán tạm thời nhưng mô hình vẫn còn giá trị, chủ nợ và ban quản lý có thể mở thủ tục phục hồi.
Doanh nghiệp có không gian đàm phán, tái cơ cấu nợ và huy động vốn mới – thay vì bị đẩy thẳng vào thanh lý. Điều 4 bổ sung chính sách Nhà nước hỗ trợ về thuế, phí, tín dụng, lãi suất và đất đai cho doanh nghiệp đang trong giai đoạn phục hồi.
Điểm 2 – Phá sản tổ chức tín dụng (Điều 72):
Cơ chế với ngân hàng khác với doanh nghiệp thông thường.
Sau khi NHNN có văn bản chấm dứt kiểm soát đặc biệt hoặc các biện pháp phục hồi mà tổ chức tín dụng vẫn mất khả năng thanh toán, các bên liên quan mới nộp đơn yêu cầu Tòa án mở thủ tục phá sản.
NHNN không tự thu hồi giấy phép hay thanh lý. Đây là điểm hay bị hiểu nhầm khi đọc luật này.
Những ai cần lưu ý?
Doanh nghiệp bất động sản đang đàm phán tái cơ cấu nợ nên tìm hiểu thủ tục phục hồi để có phương án chủ động hơn. Tổ chức tín dụng phi ngân hàng cần nắm rõ trình tự Điều 72 để chuẩn bị kịch bản xấu.
Nghị định 144/2026/NĐ-CP – hiệu lực 20/06/2026
Số hiệu: Nghị định 144/2026/NĐ-CP ban hành ngày 05/05/2026. Sửa đổi Nghị định 181/2025/NĐ-CP hướng dẫn Luật Thuế giá trị gia tăng.
Nghị định bổ sung nhóm dịch vụ không chịu thuế giá trị gia tăng, gồm: bảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm sức khỏe, bảo hiểm người học và các dịch vụ bảo hiểm liên quan đến con người; bảo hiểm vật nuôi, cây trồng và các dịch vụ bảo hiểm nông nghiệp khác.
Với công ty bảo hiểm, thay đổi này ảnh hưởng trực tiếp đến cách kê khai thuế và cấu trúc hóa đơn. Danh mục dịch vụ cần được rà soát lại. Hệ thống kế toán cần cập nhật trước ngày 20/06.
Những ai cần lưu ý?
Công ty bảo hiểm nhân thọ và phi nhân thọ, đại lý bảo hiểm, hợp tác xã nông nghiệp mua bảo hiểm cho vật nuôi hoặc cây trồng.
Thông tư 07/2026/TT-NHNN – hiệu lực 20/06/2026
Số hiệu: Thông tư 07/2026/TT-NHNN ban hành ngày 06/05/2026. Sửa đổi quy định về hoạt động môi giới tiền tệ.
Thông tư yêu cầu ngân hàng thương mại và chi nhánh ngân hàng nước ngoài phải ban hành quy định nội bộ về hoạt động môi giới tiền tệ. Mục tiêu là bảo đảm an toàn cho các giao dịch vốn trên thị trường.
Deadline cứng: 20/06/2026. Không có văn bản nội bộ sau ngày này là vi phạm trực tiếp.
Với công ty fintech có hoạt động kết nối; hoặc chuyển đổi giao dịch tiền tệ giữa các bên, cần xem xét kỹ phạm vi điều chỉnh để xác định mình có thuộc đối tượng áp dụng không.
Những ai cần lưu ý?
Ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, công ty chứng khoán có mảng giao dịch vốn liên ngân hàng. Fintech cần đối chiếu phạm vi hoạt động với quy định.
Ngành bán lẻ, phân phối, thương mại điện tử
Luật Đầu tư 2025 – hiệu lực 01/03/2026
Số hiệu: Luật số 143/2025/QH15, Quốc hội thông qua ngày 11/12/2025.
Điểm 1 – Cấm kinh doanh thuốc lá điện tử (khoản 11 Điều 6):
Thuốc lá điện tử (vape) và thuốc lá nung nóng chính thức vào danh mục cấm đầu tư kinh doanh. Không có ngoại lệ cho phân phối nội địa.
Doanh nghiệp FDI sản xuất tại Việt Nam chỉ được tiếp tục nếu xuất khẩu 100% sản lượng; và đã có văn bản chấp thuận từ cơ quan nhà nước có thẩm quyền trước ngày 01/01/2026.
Điểm 2 – Cắt giảm ngành nghề có điều kiện:
Luật này cắt giảm 38 ngành và điều chỉnh phạm vi 20 ngành nghề kinh doanh có điều kiện.
Luật ban đầu quy định 198 ngành có điều kiện và sẽ tiếp tục giảm xuống còn 142 ngành theo Nghị quyết 66.17/2026/NQ-CP kể từ 01/07/2026. Có hai mốc thời gian khác nhau, không nên nhầm lẫn.
Điểm 3 – Điều 24: Liệt kê 20 loại dự án phải xin chấp thuận chủ trương đầu tư. Gồm dự án hạ tầng quy mô lớn, bất động sản và dự án thuộc lĩnh vực đặc biệt.
Những ai cần lưu ý?
Chuỗi bán lẻ đang kinh doanh vape hoặc sản phẩm liên quan cần dừng hoặc chuyển đổi ngay. Các doanh nghiệp có ngành nghề thuộc nhóm 38 ngành bị cắt nên kiểm tra lại giấy phép – một số giấy phép cũ không còn cần thiết.
Luật Thuế giá trị gia tăng sửa đổi – hiệu lực 01/01/2026, kéo dài đến 31/12/2026
Văn bản: Luật sửa đổi bổ sung Luật Thuế giá trị gia tăng 2025 (hiệu lực 01/01/2026) và Nghị định 174/2025/NĐ-CP (giảm thuế suất xuống 8% đến hết 31/12/2026).
Điểm 1 – Ngưỡng doanh thu không chịu thuế:
Nâng ngưỡng từ 100 triệu lên 500 triệu đồng/năm đối với hộ và cá nhân kinh doanh. Dưới mức này – không phải kê khai thuế giá trị gia tăng. Vượt mức này – phải xuất hóa đơn điện tử và kê khai thuế.
Điểm 2 – Thuế suất 8%:
Tiếp tục áp dụng đến hết 31/12/2026 cho phần lớn hàng hóa và dịch vụ thông thường. Không áp dụng cho: viễn thông, tài chính, ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm, bất động sản, sản phẩm khai khoáng và hàng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt – nhóm này vẫn chịu 10%.
Những ai cần lưu ý?
Người bán hàng online và hộ kinh doanh nhỏ cần tính lại doanh thu so với ngưỡng 500 triệu. Sàn thương mại điện tử cần cập nhật hướng dẫn cho người bán về nghĩa vụ thuế mới.
Ngành xây dựng và bất động sản
Luật Quy hoạch 2025 – hiệu lực 01/03/2026
Luật Quy hoạch 2025 tập trung vào một vấn đề: ách tắc phê duyệt. Giải pháp là phân cấp thẩm quyền rõ hơn. Chủ tịch UBND cấp tỉnh và các Bộ trưởng được giao quyền phê duyệt quy hoạch ngành và quy hoạch sử dụng đất thuộc thẩm quyền. Cắt bớt ít nhất một tầng xét duyệt so với trước.
Lợi ích rõ ràng: tốc độ triển khai nhanh hơn ở giai đoạn cấp phép.
Rủi ro song hành: khi địa phương có quyền phê duyệt nhiều hơn, quy hoạch cũng có thể điều chỉnh nhanh hơn. Doanh nghiệp không nên chỉ theo dõi quy hoạch cấp trung ương.
Những ai cần lưu ý?
Chủ đầu tư khu công nghiệp và đô thị cần cập nhật theo dõi quy hoạch cấp tỉnh thường xuyên hơn. Nhà thầu xây lắp nên kiểm tra tiến độ phê duyệt dự án đang chờ – cơ chế mới có thể đẩy nhanh lịch giải ngân.
Luật Phục hồi, phá sản 2025 – hiệu lực 01/03/2026
Phần này đã được giải thích ở mục 2.1. Riêng với doanh nghiệp bất động sản, điểm quan trọng nhất là Điều 4 về chính sách hỗ trợ Nhà nước.
Khi doanh nghiệp bất động sản mất khả năng thanh toán tạm thời do thị trường, thủ tục phục hồi cho phép đàm phán tái cơ cấu nợ trong một khuôn khổ pháp lý rõ ràng – thay vì bị chủ nợ thúc ép tự xử lý. Đây là phao cứu sinh thực sự nếu biết dùng đúng lúc.
Khu vực hành chính công và nhà thầu nhà nước
Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND 2025 – hiệu lực 01/03/2026
Luật này gắn kết chặt hoạt động giám sát với đánh giá hiệu quả kinh tế. Trước đây, giám sát chủ yếu kiểm tra quy trình có đúng không. Từ tháng 3/2026, đoàn giám sát còn đo kết quả thực tế.
Tần suất giám sát sẽ tăng. Hồ sơ giải ngân, quyết toán hạng mục, tiến độ thi công – tất cả phải minh bạch và chính xác tuyệt đối. Sai lệch nhỏ trước đây có thể xử lý nội bộ sẽ khó qua được hậu kiểm.
Những ai cần lưu ý?
Nhà thầu xây lắp, tư vấn dự án đầu tư công và kiểm toán nội bộ doanh nghiệp nhà nước cần rà soát lại quy trình kế toán và báo cáo tiến độ.
Luật Bảo vệ bí mật nhà nước 2025 – hiệu lực 01/03/2026
Luật quy định phạm vi thông tin mật trên 13 lĩnh vực quản lý nhà nước. Tác động trực tiếp đến đơn vị cung cấp hạ tầng kỹ thuật số cho cơ quan nhà nước.
Hệ thống lưu trữ dữ liệu nhà nước phải đáp ứng yêu cầu bảo mật theo từng cấp độ mật. Nếu đang cung cấp SaaS hoặc lưu trữ đám mây cho cơ quan nhà nước, hợp đồng và kiến trúc hệ thống cần rà soát lại.
Nếu đang kiểm toán và tiếp cận dữ liệu tài chính hoặc quy hoạch, phải xác định rõ cấp độ bảo mật của thông tin đó.
Để lộ dữ liệu quy hoạch đô thị hoặc chính sách tiền tệ trước khi công bố – khung hình phạt cao nhất là xử lý hình sự.
Những ai cần lưu ý?
Nhà cung cấp phần mềm quản lý hành chính, dịch vụ đám mây cho cơ quan nhà nước, công ty kiểm toán và tư vấn tài chính có hợp đồng với khu vực công.
Các luật và nghị định trong bài viết được tổng hợp từ nguồn công bố chính thức của Quốc hội, Chính phủ và Báo Pháp Luật Việt Nam. Bài viết mang tính cung cấp thông tin. Với từng trường hợp cụ thể, bạn nên tham khảo thêm ý kiến tư vấn pháp lý chuyên ngành.