Gần đây, một agency đã đăng tải công khai kỷ luật một nữ thực tập sinh mà không che bất kỳ thông tin cá nhân nào. Tên. Lớp. Trường. Tất cả trở thành chất liệu để cộng đồng “phán xét”.
Câu chuyện lập tức tạo sóng dư luận: Thực tập sinh có xứng đáng bị “bêu tên” như vậy hay không? Quyền của họ là gì? Nghĩa vụ của họ đến đâu? Và liệu có ranh giới nào giữa trách nhiệm – hướng dẫn – tôn trọng trong môi trường thực tập?
Bởi kỳ thực tập ở Việt Nam từ lâu vẫn có vấn đề: quá nhiều kỳ vọng, quá ít bảo vệ. Chính vì vậy, đã đến lúc cần một bài viết nói rõ về quyền lợi và nghĩa vụ của thực tập sinh, để không ai phải bước vào môi trường làm việc với tâm thế “có sao chịu vậy”.
Thực tập sinh cần biết rõ quyền lợi của mình
Quyền được tôn trọng: Nền tảng của bất kỳ môi trường làm việc lành mạnh nào
Dù bạn chỉ là thực tập sinh, bạn vẫn là một người lao động. Và người lao động thì xứng đáng được đối xử bằng sự tôn trọng.
Tôn trọng ở đây không phải là sự nuông chiều. Đó là quyền tối thiểu. Quyền được bảo mật thông tin cá nhân, quyền không bị bêu rếu công khai, quyền được giao nhiệm vụ phù hợp và quyền được hướng dẫn trước khi bị đánh giá.
Một lỗi sai của thực tập sinh không phải cái cớ để biến họ thành tâm điểm của mạng xã hội. Kỷ luật là chuyện nội bộ, không phải nội dung để “đánh tiếng” hay “thị uy”.
Và quan trọng nhất: tôn trọng là thứ giúp thực tập sinh đủ an toàn để học hỏi. Còn doanh nghiệp đủ trưởng thành để dẫn dắt.
Quyền được hướng dẫn – vì thực tập sinh không phải “nhân viên chạy lặt vặt”
Một kỳ thực tập đúng nghĩa phải có hướng dẫn. Bạn cần biết mình đang làm gì, mục tiêu là gì, tiêu chí đánh giá ra sao.
Thiếu hướng dẫn tạo ra sự mơ hồ, và mơ hồ dễ dẫn đến sai sót. Những sai sót đôi khi lại bị quy trách nhiệm một chiều.
Thực tập sinh có quyền yêu cầu: được brief rõ ràng, được giải thích nhiệm vụ, được hỗ trợ trong phạm vi hợp lý.
Bởi mục tiêu của thực tập không phải tận dụng nhân lực rẻ, mà là giúp sinh viên bước những bước đầu tiên vào nghề mà không vấp phải những cú ngã không đáng có.
Bên cạnh đó, căn cứ theo Điều 93 Luật Giáo dục 2019 có đề cập đến trách nhiệm như sau:
Trách nhiệm của xã hội
1. Cơ quan, tổ chức, cá nhân có trách nhiệm sau đây:
a) Hỗ trợ, hợp tác với nhà trường tổ chức các hoạt động giáo dục và nghiên cứu khoa học; tạo điều kiện cho nhà giáo và người học tham quan, hoạt động trải nghiệm, thực tập, nghiên cứu khoa học;
b) Tham gia xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, ngăn chặn hoạt động có ảnh hưởng xấu đến người học;
…
Theo đó việc các công ty, doanh nghiệp tiếp nhận sinh viên vào thực tập là một hình thức hỗ trợ các sinh viên thực hành các kiến thức đã được học từ trường và có thể sẽ trở thành nguồn nhân sự tương lai cho doanh nghiệp.
Quyền được công nhận: Bạn không đến để “giúp việc miễn phí”
Thực tập sinh có quyền được công nhận những gì mình làm. Ví dụ như ghi nhận trong báo cáo, đến thư giới thiệu hoặc sản phẩm được phép đưa vào portfolio.
Nhiều bạn nghĩ “mình chỉ là thực tập sinh thì đòi hỏi gì”. Nhưng sự công nhận chính là nền tảng của sự tự tin nghề nghiệp. Nó cho bạn dấu mốc để biết mình đã làm được gì. Đồng thời, nhà tuyển dụng sau này nhìn thấy bạn cụ thể hơn thay vì chỉ vài dòng trên CV.
Ngoài ra, vấn đề thực tập được đề cập tại Điều 12 Luật Giáo dục đại học 2012 được sửa đổi bởi khoản 7 Điều 1 Luật Giáo dục đại học sửa đổi 2018 như sau:
Chính sách của Nhà nước về phát triển giáo dục đại học
…
7. Thu hút, sử dụng và đãi ngộ thích hợp để nâng cao chất lượng giảng viên; chú trọng phát triển đội ngũ giảng viên có trình độ tiến sĩ, giáo sư đầu ngành trong cơ sở giáo dục đại học.
8. Ưu tiên đối với người được hưởng chính sách xã hội, đồng bào dân tộc thiểu số, người ở vùng có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn, người học ngành đặc thù đáp ứng nhu cầu nhân lực cho phát triển kinh tế – xã hội; thực hiện bình đẳng giới trong giáo dục đại học.
Như vậy, có thể thấy việc thực tập là một trong những chính sách của Nhà nước về phát triển giáo dục đại học. Việc này nhằm liên kết, khuyến khích các doanh nghiệp tiếp nhận tạo điều kiện để người học thực tập, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo.
Những nghĩa vụ mà thực tập sinh cần đảm bảo
Nghĩa vụ về thái độ và tác phong
Quyền lợi chỉ có ý nghĩa khi bạn thực hiện đúng nghĩa vụ. Điều đầu tiên là thái độ chuyên nghiệp: đúng giờ, lịch sự, giữ lời hứa và nghiêm túc với công việc.
Bạn có thể chưa giỏi, điều đó hoàn toàn bình thường. Nhưng sự nghiêm túc sẽ tạo ấn tượng tốt hơn bất kỳ kỹ năng nào. Trong nhiều trường hợp, thái độ chính là yếu tố quyết định bạn có được đề xuất lên thử việc, part-time hoặc full-time hay không.
Nghĩa vụ hoàn thành nhiệm vụ
Không ai đòi hỏi thực tập sinh phải biết hết mọi thứ. Nhưng bạn có nghĩa vụ hoàn thành nhiệm vụ trong khả năng. Bạn cũng cần báo cáo minh bạch khi gặp khó khăn.
Không hiểu thì hỏi. Gặp trở ngại thì báo. Không thể tự làm thì xin hướng dẫn.
Chủ động là thước đo năng lực quan trọng nhất của người đi làm trẻ. Nó cho thấy bạn có trách nhiệm và thật sự muốn phát triển thay vì chỉ “đi thực tập cho đủ tín chỉ”.
Nghĩa vụ bảo mật thông tin
Thực tập sinh thường có cơ hội tiếp cận data, file nội bộ hoặc thông tin khách hàng. Điều này đồng nghĩa với trách nhiệm bảo mật – một nghĩa vụ mang tính pháp lý chứ không chỉ đạo đức.
Một bức ảnh up Facebook, một file gửi nhầm người, hoặc một câu chuyện kể vui với bạn bè… đôi khi có thể gây thiệt hại lớn. Và bạn sẽ phải chịu trách nhiệm.
Bảo mật không phải sự khắt khe. Đó là tiêu chuẩn bạn phải giữ nếu xác định làm việc chuyên nghiệp trong bất kỳ ngành nào.
Xác định cơ hội nghề nghiệp sau khi kết thúc kỳ thực tập
Đánh giá lại bản thân: Bạn hợp nghề này không?
Kỳ thực tập là cơ hội hiếm hoi để bạn nhìn thấy “phiên bản đi làm” của chính mình. Bạn sẽ nhận ra mình hợp hay không hợp ngành này; mình mạnh ở đâu, mình yếu chỗ nào.
Việc nhìn lại sau kỳ thực tập không chỉ để làm báo cáo. Nó giúp bạn chọn đúng hướng – một quyết định có thể tiết kiệm cho bạn vài năm loay hoay sau khi ra trường.
Xây dựng portfolio: Tài sản lớn nhất của người trẻ
Nếu CV kể về bạn thì portfolio chứng minh bạn đã làm được gì.
Mỗi sản phẩm bạn tham gia, mỗi phần việc bạn đóng góp, mỗi kết quả bạn tạo ra đều có thể trở thành một phần trong portfolio. Miễn là nó thật, rõ ràng và được doanh nghiệp cho phép trích dẫn.
Với nhiều nhà tuyển dụng, portfolio còn quan trọng hơn cả điểm GPA.
Mở rộng mạng lưới nghề nghiệp – cơ hội thường đến từ người quen
Mentor, anh chị trong team, nhân sự phòng ban khác… đều có thể trở thành người kết nối bạn với công việc tiếp theo.
Một lời giới thiệu đúng lúc thường mang lại cơ hội tốt hơn việc bạn gửi CV đại trà.
Hãy tương tác, chủ động, và giữ mối quan hệ một cách văn minh. Nhiều người đi làm thành công bắt đầu từ mối quan hệ đầu tiên: chính kỳ thực tập.
Tìm job thực tập “xịn” trên iVIEC.io
Mỗi vị trí thực tập trên iVIEC.io đều được kiểm duyệt từ JD, mô tả công việc tới quyền lợi. Bạn biết rõ mình sẽ làm gì, học gì và ai sẽ là người hướng dẫn.
Không còn những tin tuyển dụng mập mờ, những “công việc chạy việc vặt”, hay những doanh nghiệp xem thực tập sinh như nguồn lực miễn phí.
Quan trọng hơn, công nghệ AI của iVIEC giúp phân tích hồ sơ và gợi ý vị trí phù hợp với kỹ năng, tính cách và mục tiêu nghề nghiệp của bạn.
Thay vì nộp đơn bừa, bạn sẽ tìm được công việc thực sự phù hợp – nơi bạn được tôn trọng và có thể học được nhiều nhất.
