Trí tuệ nhân tạo (AI) không phải là một phát minh mang tính “sát vách tương lai” như nhiều người vẫn nghĩ. Dù trở nên phổ biến và được ứng dụng rộng rãi trong những năm gần đây, AI thực chất đã có một hành trình phát triển kéo dài hàng thập kỷ.
Thậm chí bắt nguồn từ những ý tưởng xa xưa hơn chúng ta tưởng. Bài viết dưới đây sẽ đưa bạn dạo qua lịch sử phát triển của AI: từ những khái niệm đầu tiên mang màu sắc thần thoại, đến thời điểm nó trở thành trợ lý công nghệ đáng tin cậy của con người ngày nay.
AI thời sơ khai: Từ máy tính bằng bánh răng đến bài test của Turing
Ý tưởng về những cỗ máy có thể suy nghĩ và làm việc thay con người đã xuất hiện từ thời cổ đại.
Trong thần thoại Hy Lạp, thần Hephaestus từng được cho là đã tạo ra những người máy bằng vàng để phục vụ trên thiên đình – một ví dụ thú vị cho thấy trí tưởng tượng về “máy móc có ý thức” đã tồn tại từ rất sớm.
Đến thế kỷ 19, nền tảng đầu tiên cho sự phát triển của AI hiện đại bắt đầu hình thành. Charles Babbage phát minh ra “máy tính đầu tiên” – dù chưa hoàn chỉnh, nhưng đã đặt nền móng cho việc tự động hóa tính toán.
Đồng thời, Ada Lovelace – được coi là lập trình viên đầu tiên trong lịch sử – đã có những suy nghĩ vượt thời đại về khả năng của máy móc trong việc xử lý thông tin giống con người.
Sang những năm 1950, nhà toán học Alan Turing đặt một câu hỏi mang tính đột phá: “Liệu máy có thể suy nghĩ như con người không?”
Từ đó, ông xây dựng nên Turing Test – bài kiểm tra để đánh giá xem máy móc có thể giao tiếp tự nhiên đến mức người đối thoại không nhận ra mình đang nói chuyện với máy hay không.
Cột mốc quan trọng nhất trong giai đoạn này là năm 1956, khi thuật ngữ “Artificial Intelligence” (Trí tuệ nhân tạo) được chính thức sử dụng tại hội thảo Dartmouth. Đây được xem là điểm khởi đầu chính thức cho ngành khoa học AI.
Những năm 1960–1990: Giai đoạn kỳ vọng cao – thực tế thấp
Sau khi ra đời, AI nhanh chóng trở thành niềm hy vọng của giới công nghệ. Trong các thập niên 1960 và 1970, nhiều nhà nghiên cứu tin rằng chỉ trong vài năm nữa, máy móc có thể giải quyết hầu hết công việc của con người.
Các chính phủ và tổ chức lớn đã tài trợ hàng triệu đô la cho các dự án AI với kỳ vọng “tái định hình tương lai”.
Tuy nhiên, hạn chế lớn nhất lúc bấy giờ là năng lực phần cứng còn yếu và dữ liệu thì vô cùng khan hiếm. Máy tính không đủ mạnh để xử lý các mô hình AI phức tạp, trong khi các chương trình máy móc vẫn chưa thực sự “hiểu” con người. Kết quả là hiệu quả thực tế không đáp ứng được kỳ vọng.
Điều này dẫn đến sự thất vọng sâu sắc và sự sụt giảm mạnh về tài trợ nghiên cứu – một thời kỳ được gọi là “AI Winter” (mùa đông AI), nơi ngành AI gần như “ngủ đông” về cả mặt kỹ thuật lẫn tài chính.
Dù vậy, trong những năm 1980, AI từng bước trở lại nhờ các hệ thống chuyên gia (expert systems) – chương trình mô phỏng khả năng đưa ra quyết định như con người trong các lĩnh vực cụ thể.
Tuy nhiên, vì hệ thống này cứng nhắc, khó cập nhật và tốn kém vận hành, nên chúng cũng không thể duy trì được sự phát triển lâu dài. AI một lần nữa rơi vào giai đoạn thoái trào.
Cuộc trở lại ngoạn mục: Khi dữ liệu, công nghệ và AI gặp nhau
Cuối những năm 2000, thế giới chứng kiến sự bùng nổ của Internet, mạng xã hội và thiết bị số cá nhân. Điều này đồng nghĩa với việc lượng dữ liệu được tạo ra mỗi ngày tăng theo cấp số nhân – trở thành nguồn nguyên liệu lý tưởng cho các mô hình AI học hỏi và phát triển.
Cùng với đó, sự phát triển của GPU (bộ xử lý đồ họa) – ban đầu phục vụ cho ngành công nghiệp game – vô tình lại trở thành công cụ lý tưởng để xử lý các mô hình học sâu (deep learning), đưa hiệu suất tính toán lên một tầm cao mới.
Cột mốc đánh dấu sự trở lại ngoạn mục của AI là vào năm 2012, khi mô hình AlexNet sử dụng mạng nơ-ron sâu để vượt trội hoàn toàn các đối thủ trong cuộc thi nhận diện hình ảnh ImageNet. Từ đây, AI không còn là khái niệm hứa hẹn xa xôi, mà đã có thể giải quyết các bài toán thực tế với độ chính xác cao.
Các tập đoàn công nghệ lớn như Google, Facebook, Amazon, Microsoft, Tesla… nhanh chóng triển khai AI vào sản phẩm và dịch vụ: từ nhận diện khuôn mặt, phân tích dữ liệu khách hàng, đề xuất nội dung, cho đến xe tự lái.
AI hiện tại: Trợ lý ảo hay bạn đồng hành?
Ngày nay, AI hiện diện ở khắp nơi. Bạn có thể thấy AI trong playlist được gợi ý đúng tâm trạng trên Spotify, trong chatbot tư vấn khách hàng, hay chính là nền tảng ChatGPT bạn đang sử dụng để đọc bài viết này.
Với sự phát triển vượt bậc của các mô hình ngôn ngữ lớn (LLMs), công nghệ xử lý hình ảnh, giọng nói và video, AI đang hỗ trợ con người từ những tác vụ nhỏ nhất đến những quyết định kinh doanh quan trọng.
Các ngành như y tế, giáo dục, sản xuất, tài chính… đều đang tích cực tích hợp AI để tối ưu hiệu suất.
Tuy nhiên, AI hiện đại cũng kéo theo nhiều mối lo ngại như deepfake, mất việc do tự động hóa, hay các vấn đề về đạo đức và quyền riêng tư. Điều đó đặt ra câu hỏi: chúng ta nên kiểm soát AI như thế nào để tận dụng lợi ích mà không tạo ra rủi ro lớn cho xã hội?
Có thể hình dung, AI ngày nay giống như một “người bạn thông minh” – nếu được hướng dẫn đúng cách, AI sẽ là trợ lý đắc lực. Nhưng nếu bị nuôi dạy sai lệch, nó cũng có thể trở thành một “phản diện không mong muốn”.
Tương lai: Cộng tác thay vì cạnh tranh
Một điều chắc chắn là: AI sẽ ngày càng phát triển và mở rộng phạm vi ảnh hưởng. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc AI sẽ thay thế hoàn toàn con người.
Thực tế, AI vẫn chưa thể làm tốt những gì con người làm bản năng: sáng tạo, cảm nhận cảm xúc, đưa ra nhận định dựa trên ngữ cảnh phức tạp, và truyền cảm hứng cho nhau. Những kỹ năng này – gọi chung là “kỹ năng con người” – vẫn sẽ là giá trị cốt lõi trong thế giới công việc tương lai.
Thay vì lo ngại bị thay thế, chúng ta nên học cách kết hợp sức mạnh công nghệ với sự tinh tế của con người để tạo ra những giải pháp thông minh và bền vững hơn.
Như một câu nói vui nhưng rất thực tế:
“Không phải AI sẽ thay thế bạn. Mà là người biết dùng AI sẽ thay thế bạn.”
Bạn đã sẵn sàng đồng hành cùng AI?
Nếu bạn đang tìm kiếm một nơi để bắt đầu hành trình nghề nghiệp trong thời đại AI, hãy thử một lần ghé qua iVIEC – nền tảng tuyển dụng thuộc Tập đoàn FPT.
Tại iVIEC, bạn có thể dễ dàng tìm thấy những công việc uy tín phù hợp với bản thân, cùng với sự hỗ trợ của các công nghệ AI hiện đại trong quy trình ứng tuyển. Điều này giúp rút ngắn thời gian tìm việc, tối ưu hoá trải nghiệm cho cả ứng viên và nhà tuyển dụng, đồng thời tạo nên sự kết nối gần gũi hơn giữa doanh nghiệp và người lao động.
Tương lai việc làm không chỉ là “có việc”, mà là có được công việc phù hợp – và iVIEC luôn đồng hành cùng bạn trên hành trình đó.
Để nhận thêm được những tips hay về ứng tuyển hãy theo dõi các trang thông tin chính thức của iVIEC nhé!
Web thông tin: https://career.iviec.io/
Trang tik tok: https://www.tiktok.com/@iviecchannel?lang=vi-VN và https://www.tiktok.com/@iviecbyfpt
Trang Youtube: https://www.youtube.com/channel/UCc7m_U1UFWI2UWh25fYhJkA